11 Απρ 2009

'Eξηγώντας' τα ανεξήγητα



Προσπαθώντας, εκ του προχείρου ομολογουμένως, να ‘εξηγήσω’ τα ανεξήγητα, θα ξεκινήσω από κάποια πράγματα που έχω ξαναπεί, γύρω από τις σύγχρονες κοινωνίες και την ανομία (anomie) που τις χαρακτηρίζει. Τι σημαίνει ανομία; Ο όρος αυτός πρωτοχρησιμοποιήθηκε στην κοινωνιολογία από τον Émile Durkheim, έναν από τους ιδρυτές πατέρες της. Ο Durkheim υποστήριζε ότι, για να το πω απλά, είμαστε ευτυχισμένοι όταν οι επιθυμίες μας είναι ανάλογες των μέσων που έχουμε στη διάθεσή μας για να τις ικανοποιήσουμε. Αν αφεθούν αχαλίνωτες, οι ανθρώπινες επιθυμίες δεν έχουν όρια και αυτό το γεγονός, δεδομένων των περιορισμένων μέσων υλοποίησής τους, μας κάνει δυστυχισμένους. Οι κοινωνίες αντιμετώπιζαν στο παρελθόν αυτό το πρόβλημα των ανεπίτευκτων στόχων περιορίζοντας τις ανθρώπινες επιθυμίες. Δημιουργούσαν δηλαδή ένα πλαίσιο κανόνων που ‘επέτρεπαν’ στους ανθρώπους να θέσουν μόνο τους στόχους και να έχουν τις επιθυμίες που είχαν ρεαλιστικές πιθανότητες υλοποίησης. Ένα χαρακτηριστικό τέτοιο πλαίσιο υπήρξε και η θρησκεία. Ο όρος ανομία περιγράφει μια κατάσταση όπου αυτό το πλαίσιο έχει καταρρεύσει και οι στόχοι υπερβαίνουν πλέον κατά πολύ τα μέσα επίτευξής τους. Αυτό ακριβώς συνέβη στις σύγχρονες κοινωνίες, στις οποίες μετά το ‘θάνατο του Θεού’ - για να χρησιμοποιήσω την περίφημη φράση του Nietzsche - η επιρροή της θρησκείας ως περιοριστικού πλαισίου για τις ανθρώπινες επιθυμίες μειώθηκε και επιπλέον η πάλαι ποτέ πανίσχυρη θρησκεία έμεινε αναντικατάστατη ως αυτού του είδους το πλαίσιο. Γι’ αυτό ζούμε νομίζω, εδώ και αρκετές δεκαετίες, μια κατάσταση που μπορεί να περιγραφεί με τον όρο αυτό. Στον εικοστό αιώνα, ο Αμερικανός κοινωνιολόγος Robert K. Merton χρησιμοποίησε τον όρο στα πλαίσια μιας θεωρίας για την αποκλίνουσα συμπεριφορά. Ο Merton έκανε μια διάκριση μεταξύ κοινωνικά καθορισμένων στόχων και θεσμικών μέσων επίτευξής τους. Οι κοινωνίες διαφέρουν ως προς την έμφαση που δίνουν είτε στους στόχους είτε στα μέσα. Κοινωνίες όπως οι σημερινές, που δίνουν μεγάλη έμφαση στους στόχους που οφείλουμε να επιτύχουμε αλλά όχι τόσο στα μέσα επίτευξής τους, δημιουργώντας έτσι ένα αγεφύρωτο και διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ στόχων και μέσων, ωθούν, σύμφωνα με τη θεωρία του Merton, τα άτομα-μέλη αυτών των κοινωνιών να χρησιμοποιήσουν τα πιο αποδοτικά μέσα επίτευξης των οποιωνδήποτε στόχων, ασχέτως από το αν αυτά είναι νόμιμα ή όχι.

Δημοφιλείς στόχοι προς επίτευξη που θέτουν οι σημερινές δυτικές κοινωνίες είναι η επαγγελματική επιτυχία, ο πλουτισμός και η απόκτηση οικονομικής δύναμης. Αν έρθουμε και στην Ελλάδα, ποιος δε θα ’θελε να έχει μια πολύ καλή δουλειά, να πηγαίνει σ’ αυτή με μια Porsche, να έχει το εξοχικό του μπροστά στη θάλασσα, ένα σκάφος να πηγαίνει στα ανοιχτά και πάει λέγοντας - ή μάλλον αγοράζοντας. Παρατηρούμε όμως ότι ενώ πολλοί θα ήθελαν να πετύχουν και να αποκτήσουν τα παραπάνω και πολλά περισσότερα, ελάχιστοι διαθέτουν τα μέσα. Παρ’ όλα αυτά στόχοι και επιθυμίες εξακολουθούν να εκτοξεύονται στα ύψη - εφόσον κεντρική θέση στο σημερινό καπιταλιστικό φαντασιακό κατέχει η φαντασιακή σημασία του να ‘γίνεις κάποιος’ με τζιπ, εξοχικό και σκάφος όσο γίνεται πιο γρήγορα και ανέξοδα - ενώ τα νόμιμα, θεσμικά μέσα επίτευξής τους για όσους βρίσκονται στο κυνήγι τους, καθίστανται όλο και πιο πενιχρά. Το χάσμα αυτό μεταξύ στόχων και μέσων δημιουργεί, φυσικά, στα άτομα-μέλη μιας κοινωνίας όπως η Ελλάδα και ιδίως στα νεότερα από αυτά, μεγάλο άγχος, καθώς βλέπουν να διευρύνεται καθημερινά η απόσταση μεταξύ όσων η κοινωνία τους έχει βάλει να ονειρεύονται - μια ιδανική δουλειά, ένα μεγάλο σπίτι, μια συναρπαστική ζωή - και των μέσων πραγματοποίησης των ονείρων τους. Το άγχος αυτό επιτείνεται όταν, όπως στην περίπτωση του νεαρού αυτόχειρα Δημήτρη, στη μέση μπαίνουν και συνομήλικοι, παρέες, καθηγητές, που για τους δικούς τους λόγους ο καθένας περιθωριοποιούν ακόμη περισσότερο ένα ήδη δυστυχισμένο και αγχωμένο άτομο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο το βυθίζουν ακόμη βαθύτερα στα αδιέξοδά του, του δημιουργούν ακόμη μεγαλύτερη σύγχυση. Γιατί βλέπει ότι όχι μόνο η κοινωνία γενικά, αλλά και τα άτομα του άμεσου περιβάλλοντός του δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ του τι θα ήθελε να πετύχει και των μέσων που διαθέτει για την επίτευξη των στόχων του. Αν προσθέσουμε και την αποπροσανατολιστική επιρροή των βιντεοπαιχνιδιών και των διαφόρων sites του internet, βλέπουμε πόσο δύσκολο γίνεται πλέον για κάποιον σαν τον Δημήτρη να βρει μια διέξοδο από αυτή την κατάσταση ακατανίκητου άγχους. Καταδικασμένος από την κοινωνία του να κυνηγάει ανεκπλήρωτους στόχους, περιθωριοποιημένος από τους συνομηλίκους του, αισθάνεται νομίζω όλο και πιο ανεπαρκής και αδύναμος. Και όσο πιο αδύναμος νιώθει, όσο περισσότερο αφήνεται να περιθωριοποιηθεί, τόσο περισσότερο μεγαλώνει μέσα του η φαντασίωση της παντοδυναμίας, ως ιδανικής μορφής εκδίκησης απέναντι σε μια κοινωνία και ένα άμεσο περιβάλλον που τον καταδίκασαν σε μια διογκούμενη ανικανότητα να αλλάξει τη ζωή του. Με τις συνέπειες που είδαμε στα χθεσινά δελτία ειδήσεων και τις εφημερίδες.

4 σχόλια:

Meropi είπε...

Πολύ μου άρεσε αυτό που υποστηρίζει ο Durkheim. Ότι δηλαδή "είμαστε ευτυχισμένοι όταν οι επιθυμίες μας είναι ανάλογες των μέσων που έχουμε στη διάθεσή μας για να τις ικανοποιήσουμε. Αν αφεθούν αχαλίνωτες, οι ανθρώπινες επιθυμίες δεν έχουν όρια". Μοιάζει με κάτι λαϊκότερο που είχα διαβάσει κάποτε και επίσης μου άρεσε. Ότι δηλ. "αν δεν βάλεις όρια, δεν θα είσαι ποτέ αρκετά πλούσιος ή αρκετά αδύνατος". Πόσοι από μας αλήθεια βάζουμε όρια στις (καταναλωτικές και όχι μόνο) επιθυμίες μας??? Ελάχιστοι. Δυστυχώς σ' αυτούς τους ελάχιστους ίσως δεν περιλαμβάνομαι κι εγώ. Είναι μερικές φορές που καταλαμβάνω τον εαυτό μου να εκτρέπεται. Όπως τώρα τελευταία, που σκέφτηκα ότι με τη μείωση των τιμών των αυτοκινήτων, ίσως είναι ευκαιρία να πάρω καινούργιο αυτοκίνητο! Ναι μαλλώστε με, το σκέφτηκα αυτό!!!

gerasimos είπε...

Mερόπη κι εγώ σε πειρασμό μπήκα, αν και σχετικά καινούργιο το τζιπάκι μου. Είδες πώς μας κατάντησαν;

SeaGulL είπε...

Γεράσιμε, καλησπέρα!
Όπως γνωρίζεις ήδη, έχω δημιουργήσει ένα blog, με την ονομασία "Κλέφτρα Κίσσα" (http://kleftrakissa.blogspot.com/), στο οποίο "εκθέτω" κείμενα άλλων bloggers, που τους τα έχω "κλέψει".
Περισσότερα, μπορείς να βρεις και να διαβάσεις στην πρώτη μου ανάρτηση:
http://kleftrakissa.blogspot.com/2008/09/blog-post_30.html
Επειδή μεταξύ των αναρτήσεων που έχω κλέψει περιλαμβάνονται και
δικές σου, θεώρησα σκόπιμο να σε ενημερώσω σχετικώς, ώστε, αν έχεις οποιαδήποτε αντίρρηση για την "κλοπή" αυτή, να με ενημερώσεις και να “κατεβάσω” τις σχετικές αναρτήσεις μου.

Ευχαριστώ
Seagull
http://seagullstefanos.blogspot.com/

Υ.Γ. Αφήνω σχετικό σχόλιο κάτω από κάθε πρωτότυπη ανάρτηση, για ευνόητους λόγους

disa είπε...

AV,無碼,a片免費看,自拍貼圖,伊莉,微風論壇,成人聊天室,成人電影,成人文學,成人貼圖區,成人網站,一葉情貼圖片區,色情漫畫,言情小說,情色論壇,臺灣情色網,色情影片,色情,成人影城,080視訊聊天室,a片,A漫,h漫,麗的色遊戲,同志色教館,AV女優,SEX,咆哮小老鼠,85cc免費影片,正妹牆,ut聊天室,豆豆聊天室,聊天室,情色小說,aio,成人,微風成人,做愛,成人貼圖,18成人,嘟嘟成人網,aio交友愛情館,情色文學,色情小說,色情網站,情色,A片下載,嘟嘟情人色網,成人影片,成人圖片,成人文章,成人小說,成人漫畫,視訊聊天室,性愛,a片,AV女優,聊天室,情色